Crtež porodice na staroj opeci: Šta je otkrila izložba povodom 115 godina Mladosti
Opeka sa Caričinog grada, stari kalupi i crepovi sa oznakama proizvođača bili su deo postavke u Leskovcu koja je povezala vekove graditeljstva sa razvojem savremene industrije građevinskih materijala.
Na fragmentu opeke sa Caričinog grada sačuvan je jednostavan crtež: muškarac, žena i između njih dete, svi sa podignutim rukama. Oči su predstavljene tačkama, odeća kosim linijama, a prikaz je urezan u glinu pre pečenja. Pored svoje graditeljske uloge, ovaj komad pečene gline sačuvao je i trag ljudske ruke koji privlači pažnju mnogo vekova kasnije.
Predmet je bio deo izložbe priređene u Narodnom muzeju u Leskovcu povodom 115 godina postojanja IGM Mladost, koja je trajala do 10. oktobra. Uz arheološke nalaze, postavka je okupila stare crepove, kalupe, arhivska dokumenta i fotografije, povezujući tradiciju upotrebe gline na ovom području sa razvojem fabrike koja je obeležila industrijsku istoriju grada.
Kako se opeka proizvodila pre više od milenijuma
Opeke sa Caričinog grada, odnosno Justinijane Prime, svedoče o razvijenoj proizvodnji građevinskih materijala u vreme života ovog ranovizantijskog kompleksa. Izrađivane su lokalno, od sirovine uzimane sa različitih nalazišta u njegovoj blizini.
U zavisnosti od sastava gline, njihova boja varira od svetlocrvene do tamnocrvene, uz ređe žute i mrke primerke. Razlikuju se i po teksturi, od fine do grube, sa primesama mrvljenog kamena ili šljunka.
O načinu proizvodnje govori i ciglarska peć otkrivena 1976. godine u blizini Svinjaričke reke, u podnožju Caričinog grada. Pravougaona peć, dimenzija 5,5 × 4,6 metara, imala je dva polukružna ložišta i 33 otvora za strujanje zagrejanog vazduha. Njeni ostaci pružaju konkretan uvid u infrastrukturu koja je omogućavala izgradnju naselja.
Tragovi prstiju, pečati i crteži
Površine starih opeka čuvaju različite tragove nastale tokom izrade: motive izvedene prstima, crteže urezane oštrim predmetom, otiske pečata radionica i reljefne simbole oblikovane kalupom. Među čestim predstavama na opekama sa Caričinog grada nalaze se različite varijante krsta.
Opeka sa prikazom porodice posebno se izdvaja jer poznatom građevinskom proizvodu daje ljudsku dimenziju. Pored podataka o formatu i sastavu materijala, ona čuva i crtež nastao u jednom trenutku proizvodnog procesa.
Arheološki deo postavke obuhvatio je i opeke i delove krovnog pokrivača sa drugih lokaliteta u regionu, datovane od 4. do 6. veka. Među njima je bila i tegula iz sela Darkovce, naknadno upotrebljena kao deo grobne konstrukcije – primer ponovne upotrebe građevinskog materijala u prošlosti.
Od starih kalupa do fabričkih hala
Priča se zatim približila počecima industrijske proizvodnje i razvoju današnje Mladosti. Među predstavljenim predmetima našli su se ciglarska kosica i kalupi iz Fabrike crepa Kocić i Kukar, koji približavaju nekadašnji način rada.
Originalni crepovi sa početka dvadesetog veka, sa još vidljivim oznakama proizvođača, danas imaju vrednost industrijskih dokumenata. Zajedno sa fotografijama i arhivskom građom pokazali su kako su se menjali proizvodi, pogoni i organizacija proizvodnje.
Od rada koji se u velikoj meri oslanjao na ručnu izradu i iskustvo majstora, postavka je vodila ka velikim fabričkim halama i savremenim automatizovanim linijama.
Generacije iza 115 godina proizvodnje
Važno mesto na izložbi imale su fotografije radnika, majstora, inženjera i rukovodilaca. Pojedini zaposleni proveli su u Mladosti trideset ili četrdeset godina radnog veka, dok se u nekim porodicama veza sa fabrikom prenosila kroz više generacija.
Kroz njihove priče, razvoj kompanije povezan je sa industrijskim nasleđem Leskovca, grada koji je zbog nekadašnjeg snažnog privrednog razvoja poneo naziv „Srpski Mančester“.
Od crteža urezanog u svežu glinu do proizvoda sa savremenih linija, izložba je pokazala koliko istorije može da stane u jednu opeku ili crep.
Završni deo postavke bio je posvećen savremenoj Mladosti, novim proizvodnim linijama, automatizaciji i razvoju proizvoda za domaće i inostrana tržišta. Time je jubilej dobio i pogled unapred, kroz tehnologiju koja nastavlja da menja način proizvodnje opeke i crepa.
Izložba je na jednom mestu povezala promene u izradi materijala koji vekovima oblikuje naše zgrade. Od crteža urezanog u svežu glinu do proizvoda sa savremenih linija, pokazala je koliko istorije može da stane u jednu opeku ili crep.
