Ispod Sremske Mitrovice krije se jedna od četiri prestonice Rimskog carstva

Sirmijum je bio politički i administrativni centar Rimskog carstva, ali i jedan od najbolje planiranih gradova svog vremena.

Na prvi pogled, Sremska Mitrovica deluje kao miran sremski grad na obali Save. Međutim, ispod njenih ulica krije se jedan od najznačajnijih antičkih gradova Evrope – Sirmijum, nekadašnja prestonica jednog od najmoćnijih carstava u istoriji.

Malo je gradova na prostoru današnje Srbije koji mogu da se pohvale kontinuitetom života dužim od dve hiljade godina, a još manje onih koji su u jednom periodu bili politički centar Rimskog carstva.

Pročitajte još na Gradnja.rs:

• Beli dvor na Dedinju: Tiha rezidencija kraljevskog Beograda

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Gradnja.rs (@gradnja)

Jedna od četiri prestonice Rimskog carstva

Na mestu današnje Sremske Mitrovice postojalo je naselje i pre dolaska Rimljana, ali njegov pravi uspon počinje krajem 1. veka nove ere, kada za vreme cara Domicijana dobija status rimske kolonije pod nazivom Colonia Flavia Sirmium.

Zahvaljujući izuzetnom položaju na raskrsnici važnih kopnenih i rečnih puteva, grad ubrzo postaje jedan od najvažnijih administrativnih, vojnih i trgovačkih centara rimske provincije Panonije.

Njegov značaj posebno raste tokom 3. i 4. veka, kada se Rimsko carstvo suočava sa političkim i vojnim krizama. U okviru Dioklecijanove tetrarhije Sirmijum postaje jedna od četiri prestonice Carstva, uz Mediolanum (Milano), Trijer i Nikomediju.

Iz grada se upravljalo velikim delom Balkana i srednje Evrope, a u njemu su često boravili carevi, vojskovođe i visoki državni službenici.

Istoričari navode da je sa područja Sirmijuma i njegove okoline poteklo čak deset rimskih careva, među kojima su Probus, Aurelijan, Maksimijan, Hostilijan i Konstancije II – podatak kojim malo koji evropski grad može da se pohvali.

Planski grad po pravilima rimske urbanistike

Za razliku od mnogih antičkih naselja koja su se razvijala spontano, Sirmijum je građen prema strogim pravilima rimske urbanističke škole.

Grad je bio organizovan u pravilnu mrežu ulica koje su formirale pravougaone blokove, dok su glavne saobraćajnice – cardo maximus i decumanus maximus – činile njegovu osnovnu prostornu osu. Na njihovom preseku nalazio se forum, administrativno i trgovačko središte oko kojeg su građene najvažnije javne građevine.

Takva organizacija omogućavala je efikasno funkcionisanje grada i njegovo plansko širenje, pa se procenjuje da je u periodu najvećeg uspona Sirmijum imao između 30.000 i 40.000 stanovnika, što ga je svrstalo među najveće gradove tadašnje Evrope.

Carska palata – simbol moći kasnog Rimskog carstva

Najznačajniji sačuvani deo antičkog grada predstavljaju ostaci Carske palate, građene i dograđivane od kraja 3. do kraja 4. veka. Reč je o reprezentativnoj rezidenciji namenjenoj boravku rimskih careva, ali i mestu sa kojeg su donošene važne političke i vojne odluke.

Istraživanja pokazuju da se kompleks prostirao na više hektara i obuhvatao monumentalne hodnike, prijemne sale, privatne odaje i unutrašnja dvorišta, kao i razvijen sistem podnog grejanja – hipokaust, jedno od najvećih tehničkih dostignuća rimskog graditeljstva.

Posebnu vrednost predstavljaju podni mozaici izvedeni tehnikom opus tessellatum. Do danas je istraženo više stotina kvadratnih metara mozaičkih površina sa geometrijskim motivima, meandrima i rozetama, čija precizna izrada svedoči o vrhunskom umeću tadašnjih majstora.

Ispod pojedinih prostorija pronađeni su i stariji slojevi mozaika, što potvrđuje da je palata više puta dograđivana i obnavljana. Otkrića mermernih stubova, fresaka i luksuzne dekoracije dodatno potvrđuju njen reprezentativni karakter.

Vodovod, kanalizacija i podno grejanje pre skoro dve hiljade godina

Sirmijum nije bio samo politički centar već i primer izuzetno razvijenog rimskog inženjerstva.

Grad je imao vodovod koji je snabdevao javna kupatila, fontane i privatne kuće, razvijenu kanalizacionu mrežu, terme kao važne društvene centre, luksuzne vile sa peristilima, višespratne stambene zgrade (insulae) i veliki hipodrom na kojem su se održavale trke dvokolica i javne svečanosti.

Takva infrastruktura pokazuje koliko je nivo urbanog razvoja bio visok još pre gotovo dve hiljade godina.

Grad koji i dalje leži ispod savremene Mitrovice

Kao i mnogi veliki centri Rimskog carstva, Sirmijum nije uspeo da odoli velikim seobama naroda. Tokom 5. i 6. veka osvajali su ga Huni, Ostrogoti i Gepidi, da bi 582. godine konačno pao pod naletom Avara. Nakon tog razaranja više nikada nije povratio nekadašnji značaj.

Ono što ga danas čini jedinstvenim jeste činjenica da se najveći deo antičkog grada i dalje nalazi ispod savremene Sremske Mitrovice.

Sistematska arheološka istraživanja Carske palate vodili su istaknuti stručnjaci, među kojima posebno mesto zauzima akademik Vladislav Popović.

Prvi značajni ostaci Carske palate otkriveni su pedesetih godina prošlog veka tokom građevinskih radova, nakon čega su započela sistematska arheološka istraživanja koja je predvodio akademik Vladislav Popović.

Istraživanja traju i danas, a gotovo svaka nova intervencija u centru grada donosi nova saznanja o nekadašnjoj rimskoj prestonici.

Savremeni posetilački centar omogućava obilazak ostataka palate na mestu gde su i pronađeni, dok posebno projektovana zaštitna konstrukcija i kontrolisani mikroklimatski uslovi čuvaju mozaike i druge arheološke nalaze od propadanja.

Više od arheološkog lokaliteta

Iako je Sirmijum najveća atrakcija grada, Sremska Mitrovica nudi i druge zanimljive primere arhitekture i inženjerstva. Na obali Save nalazi se pešački Most Svetog Irineja, delo akademika Nikole Hajdina, dok je austrougarski Kazneno-popravni zavod jedan od najbolje očuvanih objekata te namene iz kraja 19. veka.

Sremska Mitrovica nas podseća da najveća arhitektonska i graditeljska dela često ostaju skrivena ispod naših svakodnevnih koraka.

Sirmijum je mnogo više od arheološkog lokaliteta. To je retko mesto gde se slojevi istorije nalaze doslovno ispod savremenog grada, a gotovo svako novo arheološko istraživanje donosi nova saznanja o jednom od najvažnijih centara Rimskog carstva.

Upravo zato Sremska Mitrovica predstavlja jedinstven spoj antičke metropole i savremenog grada, podsećajući da neka od najvećih graditeljskih dostignuća i dalje leže skrivena ispod naših svakodnevnih koraka.