Novi muzej unutar starog: Arhitektonski plug-in Nacionalnog istorijskog muzeja u Tirani
Rekonstrukcija muzeja na Skenderbegovom trgu zasniva se na ideji „muzeja unutar muzeja“, sa novim javnim prostorima umetnutim u postojeći objekat.
Nacionalni istorijski muzej u Tirani, monumentalno zdanje iz socijalističkog perioda smešteno na Skenderbegovom trgu, prolazi kroz transformaciju koja prevazilazi klasičnu rekonstrukciju. Umesto pukog obnavljanja postojeće institucije, projekat pod nazivom „Albanski kaleidoskop“ uvodi novu prostornu strukturu unutar postojećeg objekta, praktično formirajući „muzej unutar muzeja“.
Nova spiralna intervencija, zamišljena kao arhitektonski plug-in, reorganizuje kretanje posetilaca kroz zgradu, povezuje unutrašnje dvorište sa krovnim trgom i uvodi niz novih javnih prostora, od prostora za događaje do vidikovaca ka gradu. Projekat potpisuje studio Casanova + Hernandez Architects u saradnji sa lokalnim partnerom iRI, a realizuje se u okviru šire transformacije albanske prestonice.
Pročitajte još na Gradnja.rs:
Umetanje nove strukure
Najradikalniji deo projekta nije sama obnova postojećeg muzeja, već umetanje nove prostorne strukture nazvane „Albanski kaleidoskop“ unutar centralnog atrijuma i preko krova zgrade.
Arhitekte iz studija Casanova + Hernandez Architects ovu intervenciju opisuju kao „plug-in arhitektonsko-muzeološki dodatak“ — svojevrsni nezavisni sloj koji se priključuje postojećem muzeju i reorganizuje njegovo kretanje, funkcije i način doživljaja prostora.
Nova struktura uvodi spiralne komunikacije, transparentne „prozore istorije“, krovni javni trg i unutrašnje dvorište za događaje, praktično formirajući novi muzej unutar postojećeg objekta iz osamdesetih godina.
Iako je projekat snažno fokusiran na novu prostornu i muzeološku organizaciju, autori za sada nisu objavili detaljnije informacije o konstrukciji i materijalizaciji umetnute spiralne strukture koja predstavlja centralni element intervencije.
Najradikalniji deo projekta je umetanje nove prostorne strukture nazvane „Albanski kaleidoskop“ unutar centralnog atrijuma i preko krova zgrade.
Projekat je deo kontinuirane urbane transformacije Tirane. Prema navodima iz studija Casanova + Hernandez Architects, ova transformacija odražava prelazak Albanije iz decenija komunističke izolacije ka savremenoj mediteranskoj prestonici.
Poslednjih godina ta promena se manifestovala kroz kule koje projektuju međunarodni arhitekti, zajedno sa javnim, institucionalnim i sportskim projektima, stvarajući niz značajnih realizacija, od vertikalnih kompleksa mešovite namene i pešački orijentisanih ulica, do ekološki osvešćenih kampusa i javnih sadržaja.
U tom kontekstu, obnova Nacionalnog istorijskog muzeja predstavlja drugačiji tip intervencije, usmeren na prilagođavanje postojeće kulturne institucije.
Od socijalističkog narativa do savremene muzeologije
Nacionalni istorijski muzej prvobitno je izgrađen osamdesetih godina prošlog veka. Prema rečima arhitekata zaduženih za obnovu, institucija je prvobitno predstavljala „linearnu, državno kontrolisanu naraciju od praistorije do antifašističkog rata“.
Prostorno, to se ogledalo u arhitektonskom nizu koji je posetioce vodio kroz unapred definisanu priču, a postkomunističke izmene muzeja nisu suštinski promenile taj koncept.
Projekat rekonstrukcije i muzealizacije, pod nazivom „Albanski kaleidoskop“, ima za cilj ne samo konsolidaciju i obnovu objekta nakon zemljotresa iz novembra 2019. godine, već i redefinisanje uloge institucije kroz pluralne, inkluzivne i kritički angažovane narative usklađene sa savremenom muzeologijom.
Novi javni prostori i krovni trg
Intervencija uključuje obnovu enterijera muzeja i dvorišta, kao i formiranje trga na krovu i novih javnih prostora, sa ciljem jačanja kulturne, obrazovne i ekonomske uloge institucije.
Predlog uvodi otvoreni sokl, čineći pojedine delove zgrade slobodno dostupnim javnosti. U prizemlju će se nalaziti knjižara-kafe, biblioteka i prostori za događaje povezani sa multifunkcionalnim i edukativnim sadržajima na višim nivoima.
U prizemlju će se nalaziti knjižara-kafe, biblioteka i prostori za događaje povezani sa multifunkcionalnim i edukativnim sadržajima na višim nivoima.
„Albanska crna kutija“ u podzemlju
Projekat uvodi novi sistem kretanja pod nazivom „Put istorije“, duž kojeg će biti izloženi promenljivi izbori istorijskih fotografija i artefakata, omogućavajući fleksibilno kretanje posetilaca nezavisno od izložbenih galerija.
Druga intervencija, „Krovna ruta“, povezuje dvorište sa krovnim trgom spiralnim stepeništima koja vode do javnih sadržaja i vidikovaca ka gradu. Predlog takođe uključuje novi podzemni arhiv dostupan kroz vođene posete, nazvan „Albanska crna kutija“.
Još jedan ključni element su „Prozori istorije“, eliptični zastakljeni zid sa prikazima fotografija i predmeta. Varijacije u transparentnosti površina stvaraju svetlosno reagujući kaleidoskopski efekat, po kojem je projekat i dobio naziv „Albanski kaleidoskop“.
Varijacije u transparentnosti površina stvaraju svetlosno reagujući kaleidoskopski efekat, po kojem je projekat i dobio naziv „Albanski kaleidoskop“.
Prva faza pri kraju
Inicijalna faza projekta potpune obnove Nacionalnog istorijskog muzeja u Tirani približava se završetku. Poručen od strane albanskog Ministarstva ekonomije, kulture i inovacija i UNOPS-a, projekat finansira Evropska komisija kroz program EU for Culture (EU4C) u Albaniji.
Grafički prilozi
