Beli dvor na Dedinju: Tiha rezidencija kraljevskog Beograda

Podignut između 1934. i 1937. kao rezidencija namenjena namesniku knezu Pavlu, Beli dvor predstavlja jedan od najuspelijih primera neoklasicizma u srpskoj međuratnoj arhitekturi.

Beli dvor se nalazi u južnom delu Dvorskog kompleksa na Dedinju i predstavlja jednu od najelegantnijih rezidencija međuratnog Beograda. Za razliku od Kraljevskog dvora, koji je od početka služio javnim i svečanim protokolima, Beli dvor je zamišljen kao privatno zdanje – izdvojeno, mirnije i povučeno u odnosu na glavne vizure kompleksa.

Oko same palate prostire se park površine 12 hektara, koji je funkcionalno i vizuelno povezan sa parkom Kraljevskog dvora. Prostor je uređen po principima engleskog pejzažnog stila – meke linije terena, otvorene zelene površine i pažljivo vođene vizure omogućavaju da zgrada „diše“ u prostoru.

Pročitajte još na Gradnja.rs:

• Petrovaradinska tvrđava: Spoj inženjerskog umeća, istorije i legendi

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Gradnja.rs (@gradnja)

Kako je nastajao Beli dvor?

Ideju o izgradnji nove rezidencije na Dedinju pokrenuo je kralj Aleksandar I Karađorđević, koji je želeo poseban dom za svoje sinove,  takozvanu „kuću za kraljeviće“. Akademik arhitekta Viktor Lukomski dobio je zadatak da preduzme aktivnosti oko izrade projekta za gradnju novog dvora.

Nakon pripremnih radova raspisan je i zvanični javni konkurs 23. marta 1934. godine, a projekat je poveren beogradskom arhitekti Aleksandru Đorđeviću, koji je istovremeno bio uključen i u izvođenje radova.

Kamen temeljac položen je 18. avgusta 1934, samo dva meseca pre tragične pogibije kralja Aleksandra u Marseju. Gradnju i završno opremanje palate preuzeo je knez namesnik Pavle Karađorđević, koji je 1936. godine dovršio objekat i u njemu živeo sa porodicom sve do 1941.

Građevina ispred svog vremena

Građevinski gledano, konstrukcija Belog dvora je kombinacija klasične masivne zidane konstrukcije i armirano-betonskih elemenata. Puni zidovi od opeke obezbedili su stabilnost i „tišinu“ u unutrašnjim prostorima, dok su betonske ploče omogućile veću slobodu u oblikovanju prostorija.

Jedan od tehnički najzanimljivijih detalja predstavlja podzemni tunel dug oko 60 metara, koji je povezivao glavnu palatu sa zasebnim kuhinjskim i garažnim blokovima. Uoči Drugog svetskog rata, tokom 1938. i 1939. godine, u kompleksu je izgrađeno i podzemno sklonište.

Krov je projektovan kao gotovo „nevidljiv“, blagog nagiba, sakriven iza snažno izraženog venca, što je doprinelo čistim, mirnim linijama cele građevine.

Krov je projektovan kao gotovo „nevidljiv“, blagog nagiba, sakriven iza snažno izraženog venca, što je doprinelo čistim, mirnim linijama cele građevine.

Enterijer koji priča priču

Ulazni hol dočekuje posetioce bogatim duboreznim nameštajem, ogledalima u baroknom duhu i skulpturama Ivana Meštrovića – „Njegoš“ u bronzi i „Sećanje“ u belom mermeru. Prostor dodatno obogaćuju japanske keramičke vaze i slike iz holandske i rimske škole.

Centralni prostor, takozvani Crno-beli salon, obogaćen je baroknim salonskim garniturama, francuskim goblenima i dekorativnim kineskim paravanom. Posetioci tu mogu da vide dela velikana evropskog slikarstva, kao i portret kralja Aleksandra I koji je naslikao Paja Jovanović. Uz to, u prostoru se nalazi i koncertni klavir „Steinway“ iz 1873. godine.

Mobilijar trpezarije čini svečani sto koji se sastoji od 5 delova i 42 stolice izrađen u čipendejl stilu sa visokom politurom. U tom istom maniru bili su izrađeni i drugi delovi prvobitne trpezarije, od kojih su danas ostale dve vitrine sa dodatim vazama.

Mobilijar trpezarije čini svečani sto koji se sastoji od 5 delova i 42 stolice izrađen u čipendejl stilu sa visokom politurom.

Posebnu pažnju privlači porcelan iz manufakture Sevr, izložen u vitrini koja je rađena specijalno za tu kolekciju. Uz to, prostor krase flamanske tapiserije, kristalne venecijanske lampe i umetnički detalji iz različitih evropskih radionica.

Zlatni i Mali salon donose atmosferu evropskih aristokratskih salona sa nameštajem u stilu Luja XV i XVI, delima Minjona, Roslina, Kanaleta, kao i skulpturama velike zanatske vrednosti.

Galerija kao vizuelna hronika dinastije

Biblioteka je opremljena nameštajem koji je nastao 1935. godine, i sastoji se od konferencijskog stola sa 16 stolica, radnog stola i nekoliko fotelja sa klub stočićima. Fond od oko 10.000 knjiga obuhvata retka izdanja iz oblasti umetnosti, istorije i književnosti, kao i poklone koje je knez Pavle dobijao od stranih državnika. Posebnu vrednost imaju ručno ilustrovana dela i izdanja, među kojima se izdvajaju primerci „Dekamerona“.

Mermerno stepenište sa dekorativnom ogradom vodi ka spratnoj galeriji, gde se nalaze portreti kralja Petra II, kraljice Marije i kneginje Olge, kao i dela Vlaha Bukovca i drugih umetnika međuratnog perioda. Na taj način, galerija funkcioniše kao vizuelna hronika dinastije i vremena u kojem je dvor nastao.

Zašto je Beli dvor danas važan?

Beli dvor danas ima vrednost pre svega kao autentično svedočanstvo kulturne i političke istorije Srbije 20. veka. Podignut između 1934. i 1937. kao rezidencija namenjena namesniku knezu Pavlu, on predstavlja jedan od najuspelijih primera neoklasicizma u srpskoj međuratnoj arhitekturi.

Objekat je deo jedinstvenog dvorskog kompleksa čija kompozicija, od uređenog parka do pažljivo planiranih reprezentativnih salona, odražava jasno definisanu ideju državnog dostojanstva i evropskog kulturnog identiteta tog doba. On pokazuje kako arhitektura može da bude suptilna, ali snažna i kako prostor, konstrukcija i umetnost mogu da deluju u savršenom skladu.